მოძებნეთ საკუთარი თავი ისე, როგორც თავდამსხმელი მოძებნიდა, მტკიცებულებები გასაჩივრებამდე და წაშლამდე შეინახეთ, ხოლო თუ თქვენი მისამართი გაამჟღავნეს, პირველ რიგში ფიზიკურ უსაფრთხოებაზე იზრუნეთ.
ეს გზამკვლევი მათთვისაა, ვინც შეიძლება მიზანმიმართული თვალთვალის ან თავდასხმის სამიზნე გახდეს. სრულ უსაფრთხოებას ვერც ერთი ჩამონათვალი ვერ მოგცემთ: რა გჭირდებათ, თქვენს მდგომარეობაზეა დამოკიდებული. დაიწყეთ აქედან: შეაფასეთ თქვენი რისკები.
40 წთ
8 ნაბიჯი
გადამოწმდა
ონლაინ შევიწროება სხვადასხვანაირია: კომენტარების ტალღა, მუქარა პირად შეტყობინებებში ან დოქსინგი, ანუ როცა ვინმე თქვენს სახლის მისამართს, ტელეფონის ნომერს ან სხვა პირად ინფორმაციას აქვეყნებს, რომ გავნოთ. ეს გზამკვლევი დაგეხმარებათ, ნახოთ, რა იძებნება თქვენზე, შეზღუდოთ, ვინ დაგიკავშირდებათ, შეინახოთ მტკიცებულებები და დახმარება მიიღოთ. კანონზე აქ არაფერს ვამბობთ: თუ სამართლებრივი გზით წასვლა გინდათ, იურისტს მიმართეთ. თუ ახლა საფრთხეში ხართ, დაიწყეთ აქედან: თუ თქვენი მისამართი გაამჟღავნეს.
აუცილებელი
მონიშნეთ შესრულებულად
PEN America გირჩევთ, საკუთარი თავი ისე მოძებნოთ, როგორც თავდამსხმელი მოძებნიდა, და, თუ შეიძლება, ეს თავდასხმამდე გააკეთოთ.
მოძებნეთ თქვენი სახელი და მისი ვარიანტები, ტელეფონის ნომრები, ახლანდელი და ძველი მისამართები, ელფოსტის მისამართები და მომხმარებლის სახელები. რამდენიმე საძიებო სისტემაში მოძებნეთ, თანაც ანგარიშიდან გამოსულმა.
გადახედეთ სურათების შედეგებს, ასევე ძველ CV-ებსა და PDF ფაილებს, სადაც თქვენი მისამართი ან ტელეფონის ნომერი წერია.
CPJ გირჩევთ, ოჯახის ახლო წევრებიც მოძებნოთ და ნახოთ, რა აჩვენებს მათ კავშირს თქვენთან.
თქვენი სახელით გახსნილი ანგარიშების, მათ შორის ყალბების, საპოვნელად EFF გირჩევთ საიტებს, რომლებიც მომხმარებლის სახელებს ეძებს, მაგალითად What's My Name-ს ან Namechk-ს.
მგრძნობიარე ან პირად ფოტოებს ნუ ატვირთავთ სერვისებში, რომლებიც სურათით ან სახით ეძებს. EFF აღნიშნავს, რომ ეს სერვისები ატვირთულ ფოტოებს ამუშავებს და ინახავს. თუმცა თუ თქვენს სურათებს თქვენი ნების საწინააღმდეგოდ ავრცელებენ, შეიძლება ეს რისკი ღირდეს.
თუ თქვენს ქვეყანაში მუშაობს, Google-ის Results about you შეგატყობინებთ, როცა თქვენი ტელეფონის ნომერი, მისამართი ან ელფოსტა Google Search-ში გამოჩნდება. ამისთვის ეს მონაცემები თავად უნდა მისცეთ Google-ს. Google ამბობს, რომ მათ არავის უზიარებს და თავის სხვა პროდუქტებს მათ მიხედვით არ არგებს. ფუნქცია მხოლოდ ზოგ ქვეყანაში და მხოლოდ ზრდასრულებისთვის მუშაობს.
რჩევების დიდი ნაწილი მონაცემთა ბროკერებზე, ანუ საიტებზე, რომლებიც პირად მონაცემებს ყიდიან, აშშ-ს ეხება. შეხსენება ჩაინიშნეთ და ძებნა დროდადრო გაიმეორეთ: ახალი შედეგები დროთა განმავლობაში ჩნდება.
რეკომენდებული
მონიშნეთ შესრულებულად
ინფორმაციის წაშლას დრო სჭირდება და ყველაფერი იშვიათად იშლება. CPJ აღნიშნავს, რომ შეიძლება ვინმეს სქრინშოტი უკვე გადაღებული ჰქონდეს.
Google
Results about you-ში გახსენით To review, აირჩიეთ შედეგი და დააჭირეთ Request to remove-ს. ან Search-ში შედეგის გვერდით გახსენით About this result, შემდეგ კი Remove result.
Google დოქსინგსაც შლის: როცა თქვენს პირად მონაცემებს მუქარა ან შევიწროებისკენ მოწოდება ახლავს, ან როცა თქვენი ბევრი მონაცემი ერთადაა თავმოყრილი და ამას გამართლებული მიზანი არ აქვს. შეავსეთ Google-ის წაშლის მოთხოვნის ფორმა და დაურთეთ ბმულები და სქრინშოტები.
Google-ის თქმით, წაშლა შედეგს მხოლოდ Google Search-ში მალავს, თავად გვერდი კი ინტერნეტში რჩება. სახელმწიფო, საგანმანათლებლო, საინფორმაციო და ბიზნეს საიტების შედეგებს Remove result არ აქვს.
თუ Google Maps-ის 360-გრადუსიან ფოტოზე თქვენი სახე ან სახლი ჩანს, გახსენით ის და დააჭირეთ Report a problem-ს. თუ სთხოვთ, Google საკუთარ ფოტოებს აბუნდოვნებს (blur); სხვის გამოქვეყნებულ ფოტოს გასაჩივრება შეგიძლიათ. Google-ის თქმით, გაბუნდოვნებას ვეღარ გააუქმებთ.
თქვენი ანგარიშები
CPJ გირჩევთ, პროფილებიდან, ძველი CV-ებიდან და პირადი საიტებიდან წაშალოთ სახლის მისამართი, პირადი ტელეფონის ნომერი და პირადი ელფოსტა და სანაცვლოდ საკონტაქტო ფორმა დატოვოთ. ნახეთ დამალეთ ტელეფონის ნომერი, ელფოსტა და დაბადების დღე.
PEN America გირჩევთ, სთხოვოთ სამსახურს, უნივერსიტეტსა და სხვა ორგანიზაციებს, თქვენი პირადი საკონტაქტო მონაცემები არ გამოაქვეყნონ.
ამ პარამეტრებით სხვებს თავდასხმაში ჩართვაც გაუჭირდებათ და მისი დანახვაც. სხვაგან თქვენზე გამოქვეყნებულ პოსტებს ისინი ვერ წაშლის და ვერც სქრინშოტის გადაღებას შეუშლის ხელს.
Instagram
Limits: დააჭირეთ Profile-ს, შემდეგ Menu-ს და How others can interact with you-ში დააჭირეთ Limit interactions-ს. აირჩიეთ, რა შეიზღუდოს და ვისთვის, მაგალითად Recent followers ან Accounts that don't follow you, შემდეგ დააჭირეთ Turn on-ს. შეზღუდვა ერთ ჯერზე ყველაზე მეტი ოთხი კვირა მოქმედებს. Instagram ამბობს, რომ შეზღუდულ ანგარიშებს ამას არ ატყობინებს. კომპიუტერზე ეს ფუნქცია არ არის.
ერთი ადამიანის შეზღუდვა (Restrict): მასთან მიმოწერაში დააჭირეთ მის სახელს, შემდეგ Options-სა და Restrict-ს. ან მის კომენტარს დიდხანს დააჭირეთ და აირჩიეთ Restrict account. მის ახალ კომენტარებს მხოლოდ თვითონ ხედავს, სანამ თქვენ არ დაადასტურებთ.
Hidden words: Menu-ში, How others can interact with you-ის ქვეშ, დააჭირეთ Hidden words-ს და დაამატეთ სიტყვები, რომლებიც უნდა დაიმალოს. დამალული კომენტარების გახსნა View hidden comments-ით მაინც ყველას შეუძლია.
X
Protect your posts: iPhone-ზე დააჭირეთ პროფილის ფოტოს, შემდეგ Settings and privacy → Privacy and safety, და Audience and tagging-ში ჩართეთ Protect your posts. ვისაც უკვე გამოწერილი ჰყავხართ, თქვენს პოსტებს ისევ ხედავს, თქვენი ფოტოებისა და ვიდეოების ბმულები კი ისევ იხსნება ყველასთან, ვისაც ეს ბმულები აქვს.
Notifications-ში დააჭირეთ პარამეტრების ხატულას (კბილანას), ჩართეთ quality filter და Advanced filters-ით გამორთეთ შეტყობინებები ახალი ანგარიშებისგან, იმათგან, ვისაც გამოწერილი არ ჰყავხართ, და იმათგან, ვისაც დადასტურებული ელფოსტა ან ტელეფონის ნომერი არ აქვს.
TikTok
დააჭირეთ Profile-ს, შემდეგ Menu ☰ → Settings and privacy → Privacy → Comments. Allow comments from-ში აირჩიეთ Friends (გამომწერები, რომლებიც თქვენც გამოწერილი გყავთ), ან Followers, თუ ანგარიში დახურულია, და ჩართეთ კომენტარებისა და საკვანძო სიტყვების ფილტრები. TikTok ამბობს, რომ ზოგი ფილტრი ყველას არ აქვს.
Facebook
Profile Lock მხოლოდ ზოგ ქვეყანაში მუშაობს და Meta არ ამბობს, რომლებში. როცა ჩართულია, თქვენს ფოტოებს, პოსტებსა და სთორებს მხოლოდ მეგობრები ხედავენ, ძველი საჯარო პოსტები კი Friends-ზე გადადის. თუ ეს ფუნქცია არ გაქვთ, ნახეთ აირჩიეთ, ვინ ხედავს თქვენს პოსტებს და მონიშვნებს გამოჩენამდე გადახედეთ.
დამალულ კომენტარებს ვერც თქვენ ხედავთ, ამიტომ ნამდვილი მუქარა შეიძლება გამოგრჩეთ. EFF და Online Violence Response Hub გირჩევენ, სანდო ადამიანს სთხოვოთ, თქვენს ანგარიშებს თქვენ მაგივრად ადევნოს თვალი.
აუცილებელი
მონიშნეთ შესრულებულად
პლატფორმამ ან თავდამსხმელმა შეიძლება პოსტები წაშალოს, განსაკუთრებით მას შემდეგ, რაც გაასაჩივრებთ. PEN America გირჩევთ, ჯერ მტკიცებულებები შეინახოთ.
გადაიღეთ სქრინშოტები ისე, რომ ჩანდეს თავად პოსტი ან შეტყობინება, ანგარიშის სახელი, თარიღი და ვებმისამართი. შეინახეთ ბმულებიც, განსაკუთრებით თავდამსხმელის პროფილის ბმული.
ჩაიწერეთ ყველა შემთხვევა: თარიღი და დრო, პლატფორმა, ანგარიში, რა მოხდა და გაასაჩივრეთ თუ არა.
PEN America გირჩევთ, მთელი მიმოწერა შეინახოთ და არა მხოლოდ ის ნაწილი, რომელიც თქვენ სასარგებლოდ მეტყველებს.
მუქარის წერილს სხვას ნუ გადაუგზავნით (forward): PEN America-ს თქმით, ასე შეიძლება დაიკარგოს წერილის ტექნიკური მონაცემები (header), მაგალითად მისამართი, საიდანაც ის გამოიგზავნა. ორიგინალი შეინახეთ, ხოლო თუ ვინმესთვის გაზიარება გჭირდებათ, ტექსტი დააკოპირეთ.
PEN America გირჩევთ, მგრძნობიარე მასალა, მაგალითად ინტიმური ფოტოები, ღრუბლის ნაცვლად გარე დისკზე შეინახოთ.
მტკიცებულებების შეგროვება შეიძლება ემოციურად მძიმე იყოს. PEN America გირჩევთ, დახმარება სანდო ადამიანს სთხოვოთ.
პოსტების წაშლა ან ანგარიშების დახურვა მხოლოდ მას შემდეგ დაიწყეთ, რაც ყველაფერ საჭიროს შეინახავთ. თუ ვინმე იმ ფორუმებს ადევნებს თვალს, სადაც თავდასხმას გეგმავენ, EFF ურჩევს, Tor Browser გამოიყენოს და იქ არავის გამოელაპარაკოს: ნახეთ უსაფრთხოდ გამოიყენეთ Tor Browser.
აუცილებელი
მონიშნეთ შესრულებულად
გასაჩივრების შემდეგ ჩანაწერი რჩება და შეიძლება პოსტი წაშალონ კიდეც. თუმცა PEN America გირჩევთ, იმისთვისაც მზად იყოთ, რომ გასაჩივრებას სასარგებლო შედეგი არ მოჰყვება. სადაც ტექსტის დამატება შეიძლება, მიუთითეთ, რომელ წესს არღვევს პოსტი.
X
პოსტზე ან ანგარიშზე დააჭირეთ more ხატულას, შემდეგ Report-ს. შეტყობინების გასასაჩივრებლად მას დიდხანს დააჭირეთ, შემდეგ კი Report message-ს.
X გასაჩივრებულ პოსტებს იმ წერილებშიც ურთავს, რომლებსაც საჩივრის შესახებ გიგზავნით. თუ თქვენს ელფოსტას სხვაც კითხულობს ან ამ პოსტების კიდევ ერთხელ ნახვა არ გინდათ, მონიშვნა მოხსენით Updates about this report can show these posts-ს.
დაბლოკილ ანგარიშებს შეტყობინება არ მოსდით, მაგრამ თუ თქვენს პროფილზე შევლენ, დაინახავენ, რომ დაბლოკეთ. თქვენს საჯარო პოსტებსაც მაინც ხედავენ. დადუმებას (mute) ისინი ვერ ამჩნევენ.
Instagram
Instagram-ის თქმით, გასაჩივრება ანონიმურია: ანგარიშის მფლობელი ვერ გაიგებს, ვინ გაასაჩივრა. სხვისი პირადი მისამართის, ტელეფონის ნომრის ან ელფოსტის გამოქვეყნება Instagram-ის წესებს არღვევს, და თუ თქვენი მონაცემები გამოაქვეყნეს, შეგიძლიათ გაასაჩივროთ. Instagram იმასაც ამბობს, რომ ყველა შემთხვევა დარღვევად არ ითვლება და რომ სხვა საიტებიდან ვერაფერს წაშლის.
Facebook
ვინმეს დასაბლოკად გადადით მის პროფილზე, დააჭირეთ •••-ს, შემდეგ Block-ს. Facebook-ის თქმით, მას ამას არ ატყობინებენ. დაბლოკვა არ ვრცელდება ჯგუფებზე, აპლიკაციებსა და თამაშებზე, რომლებსაც ორივე იყენებთ.
TikTok
ვინმეს დასაბლოკად გადადით მის პროფილზე, დააჭირეთ Share-ს, შემდეგ Block-ს. ბევრი ანგარიშის ერთად დასაბლოკად კომენტარს დიდხანს დააჭირეთ, შემდეგ აირჩიეთ Manage multiple comments → More → Block accounts. TikTok-ის თქმით, დაბლოკილებს ამას არ ატყობინებენ.
ყველა პლატფორმა
PEN America აფრთხილებს, რომ დაბლოკვამ შეიძლება შევიწროება გაამწვავოს, თუ თავდამსხმელები ამას შეამჩნევენ და სხვებს აჩვენებენ. დადუმება, დამალვა ან შეზღუდვა ნაკლებად შესამჩნევია.
თავდამსხმელებს ნუ უპასუხებთ, განსაკუთრებით თუ ფიზიკურ საფრთხეს გრძნობთ, და ნუ სთხოვთ თქვენი მონაცემების წაშლას, თუნდაც პლატფორმა ამას გირჩევდეთ. PEN America-ს თქმით, მათთან კონტაქტმა შეიძლება შევიწროება გაამწვავოს.
დაბლოკვა და დადუმება თქვენზე პოსტების გავრცელებას ვერ აჩერებს, თქვენ კი შეიძლება ეს პოსტები ვეღარ დაინახოთ.
აუცილებელი
მონიშნეთ შესრულებულად
Online Violence Response Hub-ის თქმით, რისკი მეტია, თუ თავდამსხმელი ახლოს არის ან თქვენამდე მოსვლა შეუძლია.
მუქარა სანდო ადამიანთან ერთად შეაფასეთ. PEN America გირჩევთ, იკითხოთ: არის თუ არა მასში თქვენი სახელი, წერია თუ არა რამე კონკრეტული თქვენზე ან თქვენს ოჯახზე და მწვავდება თუ არა.
თუ სახლში თავს უსაფრთხოდ ვერ გრძნობთ, ცოტა ხნით სხვაგან გადადით, მაგალითად მეგობრებთან, ნათესავებთან ან სასტუმროში. Hub გირჩევთ, 24 საათით წახვიდეთ და შემდეგ მდგომარეობა ხელახლა შეაფასოთ.
უთხარით ვინმეს, როდის და სად მიდიხართ, და როცა დაბრუნდებით, შეატყობინეთ. ნუ გამოაქვეყნებთ, სად ხართ.
დაბრუნებამდე სთხოვეთ ვინმეს, შეამოწმოს, ხომ არავინ გელოდებათ სახლთან.
წინასწარ დაგეგმეთ, სად წახვალთ და სახლიდან როგორ გახვალთ. მარშრუტები, მაგალითად სამსახურის გზა, ცვალეთ ხოლმე.
სანდო ადამიანებთან ერთად გადაწყვიტეთ, უსაფრთხოა თუ არა თქვენთვის პოლიციასთან დაკავშირება.
Hub აფრთხილებს, რომ დოქსინგის შემდეგ თავდამსხმელები ხშირად ახალ დეტალებს ეძებენ, მათ შორის ანგარიშების გატეხვით. ამიტომ ხელთ გქონდეთ თუ თქვენი ანგარიში გატეხეს.
რეკომენდებული
მონიშნეთ შესრულებულად
ოჯახი, მეგობრები და კოლეგები შეიძლება თავადაც გახდნენ სამიზნე. შეიძლება თავდამსხმელებმა თქვენზე რამე სწორედ მათგან გაიგონ.
უთხარით ოჯახის ახლო წევრებსა და მეგობრებს, რა ხდება. სთხოვეთ, დაფიქრდნენ, რას აქვეყნებენ თქვენზე, და არ მოგნიშნონ.
თუ თავდამსხმელები შეიძლება თქვენს დამსაქმებელს დაუკავშირდნენ, დაფიქრდით, ხომ არ სჯობს, პირველმა თქვენ უთხრათ. PEN America ჩამოთვლის, რა შეგიძლიათ სთხოვოთ მას, მაგალითად საჯარო განცხადება ან უსაფრთხოების ან IT თანამშრომლების დახმარება.
EFF გირჩევთ, საქმე სანდო ადამიანებს გადაუნაწილოთ: ერთმა იმ ფორუმებს ადევნოს თვალი, სადაც თავდასხმებს გეგმავენ, მეორემ ჩანაწერები აკეთოს, მესამემ შეტყობინებები (alerts) დააყენოს. ამაზე Signal-ით ისაუბრეთ.
ყველა გაგებით არ მოგეკიდებათ. PEN America გირჩევთ, აირჩიოთ ადამიანები, რომლებიც გისმენენ და თქვენს საქმეს მხარს უჭერენ, ხოლო თუ მხარში არ დაგიდგნენ, ორგანიზაციებს მიმართოთ.
რეკომენდებული
მონიშნეთ შესრულებულად
შევიწროება დამქანცველია. EFF გირჩევთ, დაისვენოთ ხოლმე და მეგობრებს დახმარების საშუალება მისცეთ.
Access Now-ის Digital Security Helpline უფასოდ და მთელი დღე-ღამე ეხმარება სამოქალაქო ჯგუფებს, აქტივისტებს, ჟურნალისტებსა და ადამიანის უფლებადამცველებს. მისწერეთ help@accessnow.org-ზე. ჯერ ამოწმებს, შედის თუ არა თქვენი შემთხვევა მის მანდატში. მის სიაში 10 ენაა და ქართული მათ შორის არ არის.
Online Violence Response Hub ჩამოთვლის ორგანიზაციებს, რომლებიც ჟურნალისტებს ციფრულ უსაფრთხოებასა და ფსიქოლოგიურ მხარდაჭერაში ეხმარება. ზოგი მათგანი მხოლოდ ინგლისურად და ესპანურად მუშაობს.
CPJ კრიზისში მყოფ ჟურნალისტებს ეხმარება: emergencies@cpj.org. CPJ ამბობს, რომ ყველას ვერ პასუხობს, უპირატესობას გადაუდებელ შემთხვევებს ანიჭებს და თქვენი შემთხვევის გადასამოწმებლად თქვენს მონაცემებს შეიძლება სანდო პარტნიორებს გაუზიაროს.