Lockwell

დაიცავით წყაროები და მგრძნობიარე დოკუმენტები

პირველმა შეტყობინებამ, ფაილმა ან დავიწყებულმა ასლმა შეიძლება წყარო გასცეს. დაგეგმეთ პირველი კონტაქტი, სწორად გაასუფთავეთ და დაფარეთ ფაილები და რაც შეიძლება ნაკლები შეინახეთ.

ეს გზამკვლევი მათთვისაა, ვინც შეიძლება მიზანმიმართული თვალთვალის ან თავდასხმის სამიზნე გახდეს. სრულ უსაფრთხოებას ვერც ერთი ჩამონათვალი ვერ მოგცემთ: რა გჭირდებათ, თქვენს მდგომარეობაზეა დამოკიდებული. დაიწყეთ აქედან: შეაფასეთ თქვენი რისკები.

  • 40 წთ
  • 8 ნაბიჯი
  • გადამოწმდა

ჟურნალისტმა, მკვლევარმა ან ადამიანმა, რომელიც დარღვევებს აფიქსირებს, შეიძლება წყარო უნებურად გასცეს: პირველი შეტყობინებით, ფაილში დამალული მონაცემებით ან მოწყობილობაზე დარჩენილი ასლით. ამ გზამკვლევში აღწერილია პირველი კონტაქტი, ფაილების გასუფთავება და დაფარვა, მათი შენახვა, გაზიარება და წაშლა. აქ არ განვიხილავთ, რას ამბობს კანონი წყაროების დაცვაზე: ამაზე იურისტს ჰკითხეთ.

აუცილებელი

Freedom of the Press Foundation (FPF) ამას პირველი კონტაქტის პრობლემას უწოდებს: როცა ადამიანი გიკავშირდებათ, შეიძლება უკვე დატოვებული ჰქონდეს კვალი, რომელიც მასზე მიუთითებს, მაგალითად, სამსახურის კომპიუტერიდან გაგზავნილი წერილი.

  1. გამოაქვეყნეთ, როგორ დაგიკავშირდნენ უსაფრთხოდ: თვალსაჩინო ადგილას და ბევრად ადრე, ვიდრე ეს ვინმეს დასჭირდება. მიუთითეთ ისიც, რა არ უნდა გააკეთონ: სამსახურიდან ან ისეთი არხით, რომელზეც სამსახურს წვდომა აქვს, არ დაგიკავშირდნენ და ამის შესახებ არავის არაფერი უთხრან.
  2. Signal-ში ტელეფონის ნომერი კი არა, მომხმარებლის სახელი (username) მიუთითეთ: ნახეთ დამალეთ ტელეფონის ნომერი. FPF წყაროებს ურჩევს, სანამ მოგწერენ, მომხმარებლის სახელი შექმნან, რომ თავიანთი ნომერი არ გაგიმჟღავნონ.
  3. იზრუნეთ, რომ გამოქვეყნებული მომხმარებლის სახელი თქვენი დარჩეს. ანგარიში რეგულარულად გამოიყენეთ (FPF-ის დასკვნით, Signal-ის კოდის მიხედვით ანგარიში იხურება, თუ 120 დღე არ გამოიყენეს, და სახელი თავისუფლდება), სახელს ნუ შეცვლით და დააყენეთ PIN კოდი და Registration Lock: ნახეთ ჩაკეტეთ თქვენი Signal-ის ნომერი. 2026 წლის ივლისში FPF-მა დაწერა, რომ ვიღაცამ მიითვისა ერთ-ერთი რედაქციის გამოქვეყნებული Signal-ის მომხმარებლის სახელი და თავს მის ნაცვლად ასაღებდა. Signal-ის თქმით, როცა სახელს შეცვლით, ძველის დაკავებას მალე ნებისმიერი შეძლებს.
  4. სთხოვეთ წყაროებს, თქვენი მომხმარებლის სახელი ან მისამართი თქვენი ორგანიზაციის საკუთარ ვებსაიტზე გადაამოწმონ და არა შეტყობინებაში ან გვერდის ასლზე.
  5. თუ Signal-ში ვინმესთან უკვე გაქვთ ჩატი ტელეფონის ნომრით და ის მერე თქვენს მომხმარებლის სახელზე მოგწერთ, როცა მოთხოვნას დაეთანხმებით, Signal ორ ჩატს გააერთიანებს. ამის შემდეგ ნომერი და მომხმარებლის სახელი ერთმანეთთან დაკავშირებულია.
  6. თუ თქვენს ორგანიზაციას SecureDrop აქვს, ისიც მიუთითეთ. SecureDrop წყაროებს აფრთხილებს, რომ ის არც დამსაქმებლის ქსელში ან მოწყობილობაზე გამოიყენონ და არც სახლის ინტერნეტით. ის თითოეულ წყაროს შემთხვევით კოდურ სახელს აძლევს. თუ წყარო ამ სახელს დაკარგავს, მას ვეღარ დაუკავშირდებით.

ბოლომდე დაშიფვრა მალავს იმას, რას ამბობთ, მაგრამ არა იმას, რომ ორ ადამიანს ერთმანეთთან კავშირი აქვს. თუ წყარო უკვე სარისკო არხით დაგიკავშირდათ, FPF-ის თქმით, სრულიად საიმედო გამოსავალი არ არსებობს.

აუცილებელი

დამსაქმებელი ხშირად ხედავს ბევრ რამეს, რაც მის მოწყობილობებზე, ანგარიშებსა და ქსელში ხდება. FPF აღნიშნავს, რომ სამსახურის ელფოსტის სერვერი, როგორც წესი, ინახავს გაგზავნილი, მიღებული და მონახაზად შენახული წერილების ასლებს, წაშლილებისასაც კი, და მის ადმინისტრატორს მათი წაკითხვა შეუძლია.

  1. წყაროებს უთხარით, რომ არ დაგირეკონ და არ მოგწერონ სამსახურიდან, სამსახურის ანგარიშიდან, მოწყობილობიდან ან Wi-Fi-დან.
  2. თუ სამსახურმა მათ პირად ტელეფონზე ან კომპიუტერზე მონიტორინგის პროგრამა დააყენებინა, FPF ურჩევს, ეს მოწყობილობაც არ გამოიყენონ.
  3. სამსახურის ქსელში ადმინისტრატორმა შეიძლება შეამჩნიოს ისეთი აპლიკაციები, როგორიცაა Signal ან Tor, თუმცა შინაარსს ვერ წაიკითხავს.
  4. FPF-ის თქმით, წყაროსთვის ხშირად უფრო უსაფრთხოა, არავის არაფერი უთხრას. SecureDrop წყაროებს იმასაც ეუბნება, რომ იმის გასარკვევად, როგორ გადასცენ ინფორმაცია ჟურნალისტს, არ გამოიყენონ AI ჩატბოტები ან სხვა სერვისები, რომლებიც მათ ვინაობასთანაა დაკავშირებული.

თუ მასალას მხოლოდ რამდენიმე ადამიანი ნახავდა, ის, რომ წყარო სამსახურის მოწყობილობებს მოერიდა, ვერ დამალავს, ვისგან მოვიდა მასალა.

აუცილებელი

Office-ის ფაილებსა და PDF-ებში შეიძლება ინახებოდეს ავტორის სახელი, კომენტარები, ჩაწერილი ცვლილებები (tracked changes), წინა ვერსიები და დამალული ტექსტი. ფოტოში შეიძლება ეწეროს, სად გადაიღეს. ყოველთვის ასლზე იმუშავეთ.

Word

  1. მიიღეთ ან უარყავით ყველა ჩაწერილი ცვლილება: Review ჩანართზე აირჩიეთ Accept → Accept All Changes ან Reject → Reject All Changes. Microsoft-ის თქმით, No Markup ცვლილებებს მხოლოდ მალავს: ისინი ისევ გამოჩნდება, როცა ფაილს ვინმე ხელახლა გახსნის. Review ჩანართიდან ყველა კომენტარიც წაშალეთ: ცვლილებების მიღებით კომენტარები არ იშლება, მათში კი ავტორების სახელები წერია.
  2. Windows-ზე, ფაილის ასლში გახსენით File → Info → Check for Issues → Inspect Document, დააჭირეთ Inspect-ს, შემდეგ კი Remove All-ს ყველა კატეგორიაში, რომლის წაშლაც გინდათ. Microsoft აფრთხილებს, რომ წაშლილ მონაცემებს ყოველთვის ვერ აღადგენთ, Undo-თიც კი.
  3. Microsoft-ის თქმით, ეს შემოწმება ვერ პოულობს სხვა გზით დამალულ ტექსტს, მაგალითად თეთრ ტექსტს თეთრ ფონზე, და ობიექტებს, რომლებსაც სხვა ობიექტები ფარავს. ეს თავად შეამოწმეთ.
  4. Microsoft-ის გვერდი ამ შემოწმებას მხოლოდ Windows-ისთვის აღწერს. Mac-ის Word-ისთვის Microsoft-ის აქტუალური ინსტრუქცია ვერ ვიპოვეთ.

PDF

  1. Adobe Acrobat Pro-ში: All tools → Redact a PDF, შემდეგ მარცხენა პანელში Sanitize document და Remove all. Adobe-ის თქმით, ეს შლის მეტამონაცემებს, კომენტარებს, მიმაგრებულ ფაილებს, დამალულ ფენებსა და დამალულ ტექსტს.

ჩვენი ხელსაწყოები

  1. ჩვენი დოკუმენტის მეტამონაცემების ხელსაწყო Word-ის, Excel-ის, PowerPoint-ისა და PDF ფაილებს თქვენსავე მოწყობილობაზე კითხულობს. ის Office-ის ფაილის თვისებებს ასუფთავებს, მაგრამ ჩაწერილ ცვლილებებსა და კომენტარებს არ შლის. PDF ფაილებს მხოლოდ ამოწმებს, გასუფთავება არ შეუძლია.
  2. ფოტოებისთვის ჩვენი ფოტოს მეტამონაცემების წაშლის ხელსაწყო შლის გადაღების ადგილს, მოწყობილობის მონაცემებს, თარიღებსა და ჩაშენებულ მინიატურას: ნახეთ წაშალეთ ადგილი ფოტოებიდან.

FPF აფრთხილებს, რომ დოკუმენტში ჩასმულ სურათებს თავისი მეტამონაცემები რჩება მაშინაც, როცა დოკუმენტს გაასუფთავებთ. FPF გირჩევთ, ფაილი სხვა ფორმატში შეინახოთ ან ტექსტი ახალ, ცარიელ დოკუმენტში გადააკოპიროთ. ამ ნაბიჯებიდან ვერც ერთი ვერ დამალავს იმას, რასაც თავად ტექსტი ამბობს.

აუცილებელი

ტექსტზე დახატული შავი მართკუთხედის ქვეშ ტექსტი შეიძლება დარჩეს, და მაშინ მის დაკოპირებას ნებისმიერი შეძლებს. თავად ტექსტი უნდა წაიშალოს.

PDF

  1. Adobe Acrobat Pro-ში: All tools → Redact a PDF → Redact text and images, მონიშნეთ, რაც უნდა წაიშალოს, შემდეგ დააჭირეთ Apply-ს. გამოსულ ფანჯარაში ჩართეთ ფარული ინფორმაციის გასუფთავება და წაშლა, დააჭირეთ Continue-ს და ფაილი შეინახეთ. Adobe-ის თქმით, დაფარვა მხოლოდ ხილულ ტექსტსა და გრაფიკას შლის, ფარული მონაცემები კი ცალკე უნდა გაასუფთაოთ.
  2. Mac-ის Preview-ში გამოიყენეთ Redaction Selection ხელსაწყო და არა ფიგურა. Apple-ის თქმით, დაფარვა მაშინ ხდება საბოლოო, როცა დოკუმენტს დახურავთ, ხოლო სარჩევის ის პუნქტები, რომლებიც დაფარულ ტექსტზე მიუთითებს, არ იშლება.
  3. Preview-ის ფიგურებით დახატული მართკუთხედი ანოტაციად რჩება, რომლის შეცვლაც შეიძლება, თუ ფაილს File → Print → Save as PDF-ით არ შეინახავთ. Apple არ ამბობს, რომ ასე შენახვა მართკუთხედის ქვეშ დარჩენილ ტექსტს შლის, ამიტომ დასაფარად ფიგურებს ნუ გამოიყენებთ.

ფოტოები

  1. სახეები და დეტალები სრულიად გაუმჭვირვალე ბლოკებით დაფარეთ და არა დაბინდვით ან გამჭვირვალე მარკერით. FPF-ის თქმით, ზოგჯერ დაბინდული ადგილის აღდგენა შეიძლება, ბევრი მარკერი კი ბოლომდე გაუმჭვირვალე არ არის. ჩვენი სურათის დაფარვის ხელსაწყო ერთფეროვან, გაუმჭვირვალე ბლოკებს პირდაპირ სურათში ხატავს, ამიტომ შენახულ ასლში მათ ქვეშ პიქსელები აღარ რჩება.
  2. რედაქტორმა, რომელიც ფენებს ან ცვლილებების ისტორიას ინახავს, მაგალითად GIMP-მა, შეიძლება ისიც შეინახოს, რაც დაფარეთ. სანამ გააზიარებთ, ასლი ფენების გარეშე შეინახეთ.

შეამოწმეთ შედეგი

  1. გახსენით შენახული ასლი და სცადეთ, თითოეული ბლოკის ქვეშ ტექსტი მონიშნოთ, დააკოპიროთ და სხვაგან ჩასვათ. ფაილი სხვა მოწყობილობაზეც გახსენით.
  2. წაშალეთ დეტალები, რომლებითაც, ერთად აღებული, ადამიანის ამოცნობა შეიძლება, მაგალითად, ადგილები, თარიღები ან ცხოვრების მნიშვნელოვანი მოვლენები. OpenNews აღნიშნავს, რომ ასეთი დეტალებით ანონიმური ადამიანის ვინაობას შეიძლება სწრაფად მიაგნონ.

დაფარვა მხოლოდ იმას მალავს, რასაც ფარავთ. დოკუმენტის დანარჩენ ნაწილში ფორმულირებამ, განლაგებამ და სხვა დეტალებმა შეიძლება მაინც მიუთითოს ადამიანზე.

რეკომენდებული

დოკუმენტმა შეიძლება მეტამონაცემების წაშლის შემდეგაც გაამჟღავნოს, საიდან მოვიდა.

  1. EFF გვირჩევს, ჩავთვალოთ, რომ ყველა თანამედროვე ფერადი ლაზერული პრინტერი ფურცელს ამატებს კოდებს, რომლებითაც პრინტერის დადგენა შეიძლება, მიუხედავად იმისა, ჩანს ისინი თუ არა. თუ ფაილს გასასუფთავებლად დაბეჭდავთ, პრინტერმა შეიძლება ასეთი ნიშანი დაამატოს.
  2. ორგანიზაციამ შეიძლება დაარიგოს თითქმის ერთნაირი ასლები, რომლებიც ერთმანეთისგან ოდნავ განსხვავდება ფორმულირებით, ინტერვალებით ან კორექტურული შეცდომებით, რომ გამოქვეყნებული ასლით გაირკვეს, ვისი იყო. ამას ვერც ერთი ხელსაწყო ვერ პოულობს. დოკუმენტს ნუ გამოაქვეყნებთ: მისი შინაარსი თქვენი სიტყვებით გადმოეცით და გამოტოვეთ დეტალები, რომლებიც ასლებში შეიძლება განსხვავდებოდეს, მაგალითად, ზუსტი ციფრები.
  3. ტექსტში შეიძლება იყოს სიმბოლოები, რომლებიც ეკრანზე არ ჩანს, მაგალითად, ნულოვანი სიგანის ჰარი (zero-width space). ჩვენი ფარული სიმბოლოების პოვნის ხელსაწყო მათ პოულობს და იმ ასოებსაც მონიშნავს, რომლებიც სხვა ანბანიდანაა, მაგრამ ზუსტად ისევე გამოიყურება.
  4. FPF გვირჩევს, სანამ დოკუმენტს გამოაქვეყნებთ ან სხვას აჩვენებთ, ის თავიდან, ნულიდან შექმნათ.

სქრინშოტით ან ტექსტის ხელახლა აკრეფით ფაილის მეტამონაცემები იშლება, მაგრამ ფორმულირება და ხილული ნიშნები რჩება. FPF აღნიშნავს, რომ ზოგიერთი Android ტელეფონი სქრინშოტს ახალ მეტამონაცემებს ამატებს.

აუცილებელი

FPF-ის თქმით, ინფორმაციის გაზიარება შეიძლება ნაკლებად სარისკო იყოს, ვიდრე დოკუმენტებისა. დაფიქრდით, ადამიანს თავად ფაილი სჭირდება თუ მხოლოდ ის, რაც მასში წერია.

  1. გამოაქვეყნეთ მხოლოდ ის, რაც მასალისთვის აუცილებელია. OpenNews აფრთხილებს, რომ დეტალები, რომლებითაც ცალ-ცალკე ვერავის ამოიცნობ, შეიძლება საჯარო ინფორმაციასთან ერთად ერთ სურათად შეკრან.
  2. ფაილები Signal-ით გაგზავნეთ და არა ელფოსტით. ჩვეულებრივი ელფოსტა ბოლომდე დაშიფრული არ არის: FPF მას ღია ბარათს ადარებს.
  3. სანამ ასლს გუნდის გარეთ ვინმეს აჩვენებთ, გაასუფთავეთ ან თავიდან შექმენით. გაითვალისწინეთ, რომ გასუფთავებულ ასლში ნაკლები რჩება იმისგან, რაც დოკუმენტის წარმომავლობის შესამოწმებლად გჭირდებათ.
  4. Signal აფრთხილებს, რომ თვითწაშლადი შეტყობინებები მეორე ადამიანს ხელს ვერ შეუშლის, ეკრანს ფოტო გადაუღოს: ნახეთ თვითწაშლადი შეტყობინებები ნაგულისხმევად დააყენეთ.
  5. მიღებულ დოკუმენტებში ჩასმულ QR კოდებს ინტერნეტთან დაკავშირებული მოწყობილობით ნუ დაასკანერებთ. SecureDrop აფრთხილებს, რომ მათში შეიძლება იყოს მავნე ბმულები, რომლებიც თქვენი წყაროების ვინაობას გაამჟღავნებს.

დაშიფვრა ფაილს გზაში იცავს, მაგრამ არა იმისგან, რასაც მიმღები შემდეგ გაუკეთებს.

რეკომენდებული

FPF-ის თქმით, წყაროს რომ ზიანი არ მიაყენოთ, საუკეთესო გზაა, რაც შეიძლება ნაკლები ინფორმაცია შეინახოთ.

  1. ჩამოწერეთ ყველა ადგილი, სადაც ასლი ინახება: ტელეფონი და ლეპტოპი, ღრუბელში სინქრონიზებული ფაილები, დიქტოფონი, ტრანსკრიფციის სერვისი, ამობეჭდილი გვერდები, USB მეხსიერება, საკუთარი თავისთვის გაგზავნილი წერილები და ადრინდელი მონახაზები. FPF აღნიშნავს, რომ ადრინდელ მონახაზებში შეიძლება ისევ ეწეროს სახელები, რომლებიც მერე ამოიღეთ.
  2. ჩართეთ დისკის დაშიფვრა და შეამოწმეთ: ნახეთ დაშიფრეთ დისკი და შეინახეთ აღდგენის გასაღები და შეამოწმეთ, რომ დაშიფვრა ჩართულია.
  3. FPF-ის თქმით, ღრუბლოვანი სერვისების უმეტესობას ატვირთული ფაილების წაკითხვა შეუძლია. ფაილები ატვირთვამდე დაშიფრეთ, ან iCloud-ში ჩართეთ Advanced Data Protection: ნახეთ გამოიყენეთ Apple-ის ყველაზე მკაცრი პარამეტრები.
  4. Security in a Box გარე დისკებისთვის დაშიფრულ კონტეინერებს ან დისკებს გვირჩევს, მაგალითად VeraCrypt-ს. დაშიფრული დისკი ან კონტეინერი დახურეთ, სანამ კომპიუტერს მოშორდებით, სანამ ის ძილის რეჟიმში გადავა და სანამ ისეთ USB მეხსიერებას შეაერთებთ, რომელსაც არ ენდობით.
  5. გამორთეთ მოწყობილობები, როცა არ გჭირდებათ, მაგალითად ღამით: ნახეთ იცოდეთ, რატომაა მნიშვნელოვანი გამორთვა.
  6. თუ ხშირად ხსნით უცნობი ადამიანებისგან მიღებულ ფაილებს, დაფიქრდით Qubes OS-ზე, რომელსაც Privacy Guides უსაფრთხოებისთვის ასახელებს. ის სხვადასხვა საქმეს ერთმანეთისგან იზოლირებულ ვირტუალურ მანქანებში უშვებს. არასანდო ფაილს შეუძლია ერთჯერად ვირტუალურ მანქანაში გახსნას: ასე ფაილი თქვენს სხვა ფაილებს ვერ ეკარება, მანქანა კი შემდეგ იშლება. Qubes-ს სჭირდება კომპიუტერი, რომელსაც აპარატურული ვირტუალიზაციის მხარდაჭერა და სულ მცირე 6 GB ოპერატიული მეხსიერება აქვს. თავად Qubes Intel-ის პროცესორსა და 16 GB-ს გირჩევთ. სანამ კომპიუტერს იყიდით, ნახეთ სიები: რომელი კომპიუტერებია სერტიფიცირებული და რომლებს ურჩევენ მომხმარებლები. Qubes მავნე ფაილს კომპიუტერის დანარჩენ ნაწილს არ აკარებს, მაგრამ თავად ფაილიდან დამალულ მონაცემებს არ შლის.

დაშიფვრა ვერ დაგიცავთ, სანამ მოწყობილობა ჩართული და განბლოკილია ან დაშიფრული დისკი გახსნილია. ვერც მოწყობილობაში მოხვედრილი მავნე პროგრამისგან დაგიცავთ. თუ აღდგენის გასაღები თქვენს Microsoft-ის ან Apple-ის ანგარიშში ინახება, დისკი იმდენადაა დაცული, რამდენადაც ეს ანგარიში.

რეკომენდებული

EFF-ის თქმით, ნაგვის ყუთის დაცლით ფაილი მხოლოდ თვალს ეფარება: დისკზე ის შეიძლება კვირობით, თვეობით ან წლობითაც კი დარჩეს.

  1. როგორც EFF ამბობს, უსაფრთხო წაშლა საიმედოდ მხოლოდ მბრუნავ მყარ დისკებზე მუშაობს და არა SSD-ებზე, USB მეხსიერებასა და SD ბარათებზე, რომლებსაც დღეს მოწყობილობების უმეტესობა იყენებს. მათზე საუკეთესო დაცვა დაშიფვრაა.
  2. სანამ კომპიუტერს გაყიდით ან სხვას მისცემთ, დარწმუნდით, რომ ის დაშიფრულია, შემდეგ კი ქარხნულ პარამეტრებზე დააბრუნეთ: ნახეთ წაშალეთ ყველაფერი კომპიუტერიდან, სანამ გაყიდით ან სხვას მისცემთ.
  3. ასლების სიას გადახედეთ: თუ ფაილს ერთ მოწყობილობაზე წაშლით, არ წაიშლება არც სინქრონიზებული და სარეზერვო ასლები, არც წერილები და არც ის ასლები, რომლებიც სხვებს აქვთ.
  4. აუდიოჩანაწერები დაშიფრულ საცავში გადაიტანეთ და შემდეგ დიქტოფონიდან წაშალეთ. FPF-ის თქმით, უმჯობესია, დიქტოფონის SD ბარათი გაანადგუროთ.
  5. FPF გაფრთხილებთ: ნუ გექნებათ იმის იმედი, რომ თქვენი ორგანიზაცია ამოღებულ მოწყობილობას დისტანციურად წაშლის.

თუ გამოძიება გეხებათ ან სამართლებრივი მოთხოვნა მიიღეთ, სანამ რამეს წაშლით, იურისტს ელაპარაკეთ. იმ ასლებს, რომლებიც სხვებს უკვე აქვთ, ვერ წაშლით.